کسب‌وکار اجتماعی

کسب‌وکار اجتماعی

شناسایی و رتبه‌بندی مؤلفه‌ها و شاخص‌های نقش اجتماعی حسابرسان بر اساس نظریه تفسیر‌گرایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
رضا محرابی نیا 1
رضا ستوده 2
عباسعلی حق پرست 1
علیرضا هیراد 3
1 گروه حسابداری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران.
2 گروه مالی و حسابداری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه میبد، میبد، ایران.
3 گروه حسابداری، واحد خاش، دانشگاه آزاد اسلامی، خاش، ایران.
10.22059/jsbu.2025.399833.1048
چکیده
حسابرسان نقشی حیاتی در تضمین شفافیت، صحت و اعتبار گزارش‌های مالی برای گروه وسیعی از جامعه شامل سرمایه‌گذاران و ذی‌نفعان ایفا می‌کنند. درک نقش اجتماعی حسابرسان از منظر نظریه تفسیرگرایی، رویکردی ارزشمند برای بررسی نحوه تعامل حسابرسان با ذی‌نفعان و تأثیر آن بر درک و تفسیر اطلاعات مالی ارائه می‌دهد. هدف از انجام پژوهش، شناسایی و رتبه‌بندی مؤلفه‌ها و شاخص‌های نقش اجتماعی حسابرسان بر اساس نظریه تفسیرگرایی است. پژوهش حاضر اکتشافی و دارای رویکرد آمیخته به‌صورت کیفی و کمّی است. در بخش کیفی از ابزار تحلیل محتوا و نظریه داده‌بنیاد چندوجهی و در بخش کمّی از پرسشنامه و از آزمون فریدمن استفاده شده است. نمونه‌گیری در بخش کیفی به‌صورت گزینشی و تعداد خبرگان 17 نفر است. با توجه به نتایج پژوهش، مؤلفه‌های 1- مسئولیت و عدالت اجتماعی، 2- گزارشگری و کیفیت حسابرسی، 3- قضاوت و تصمیم‌گیری، 4- هویت و جایگاه اجتماعی، 5- نظارت و پاسخگویی و 6- تعهدات روش‌شناختی و 23 شاخص شناسایی شد. به‌ترتیب رتبه‌بندی مؤلفه‌های نقش مسئولیت اجتماعی حسابرسان مبتنی بر نظریه جامعه‌شناسی، 1- مؤلفه مسئولیت و عدالت اجتماعی در رتبه اول، 2- مؤلفة هویت و جایگاه اجتماعی در رتبه دوم، 3- مؤلفه نظارت و پاسخگویی در رتبه سوم طبق نظر خبرگان قرار گرفت. نتایج این پژوهش‌ها نشان می‌دهد حسابرسان با رعایت اصول اخلاقی و شفافیت در ارائه اطلاعات مالی و غیرمالی، عدالت اجتماعی را در اولویت قرار می‌دهند و به کاهش نابرابری‌ها کمک می‌کنند.
کلیدواژه‌ها
نقش اجتماعی
حسابرسان
نظریه جامعه شناسی
حسابرسی
تفسیر گرایی

عنوان مقاله English

Identifying and Ranking the Components and Indicators of the Social Role of Auditors Based on Interpretivism Theory

نویسندگان English

Reza Mehrabinia 1
Reza Sotudeh 2
Abbasali Haghparast 1
Alireza Hirad 3
1 Department of Accounting, Zah. C., Islamic Azad University, Zahedan, Iran.
2 Department of Finance and Accounting, Faculty of Humanities, Meybod University, Meybod, Iran.
3 Department of Accounting, Khas, C., Islamic Azad university, Khash, Iran.
چکیده English

Auditors play a critical role in ensuring transparency, accuracy, and credibility in financial reporting for a wide range of stakeholders, including investors. Understanding the social role of auditors through the lens of interpretivist theory offers valuable insights into how auditors engage with stakeholders and influence the interpretation of financial information. This exploratory study employs a mixed qualitative and quantitative approach to identify and rank components and indicators of auditors’ social role based on interpretivism. Qualitative data were analyzed using content analysis and multimodal grounded theory with 17 expert participants, while the quantitative phase used a questionnaire and Friedman test. The study identified six key components: (1) social responsibility and justice, (2) reporting and audit quality, (3) judgment and decision-making, (4) identity and social status, (5) monitoring and accountability, and (6) methodological commitments, along with 23 indicators. Ranking these components revealed that social responsibility and justice hold the highest priority, followed by identity and social status, and then monitoring and accountability. Results indicate that auditors prioritize social justice by adhering to ethical principles and promoting transparency in financial and non-financial information, thereby contributing to the reduction of inequalities.

کلیدواژه‌ها English

Audit
Auditors
Interpretivism
Social Role
Sociological Theory
احمدی,زانیار و پورزمانی,زهرا . (1404). نقش هوش های چندگانه در قضاوت و تصمیم گیری حسابرسان. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت, 14(56), 193-206.
اسدیان اوغانی,اصغر و کریمی شالقونی,منصوره . (1405). تحلیل نقش هوش هیجانی‌، هوش اجتماعی و مسئولیت پذیری اجتماعی حسابرسان بر خوانایی گزارش حسابرسی. حسابداری ارزشی و رفتاری, 8(15), 297-337.
باباجانی,جعفر , دلاور,علی , برزیده,فرخ و صدیقی,عبدالمجید . (1405). شناسایی مؤلفه‌های مؤثر بر جایگاه اجتماعی حرفه حسابرسی در ایران از منظر نظریه هویت اجتماعی. حسابداری ارزشی و رفتاری, 7(13), 1-35.
جوانمرد,فاطمه , رهنمای رودپشتی,فریدون , شاهوردیانی,شادی و کردلوئی,حمیدرضا کردلوئی . (1403). بررسی تأثیر ابعاد عدالت اجتماعی بر کیفیت گزارش‌دهی تقلب. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت, 15(58), 37-55.
حسینقلی نژاد,محمد حسین , نیکومرام,هاشم و بنی مهد,بهمن . (1400). تبیین نقش اطلاعات در حسابرسی مدیریت و فرایند تدوین استراتژی مبتنی بر ساختار شبکه‌های کنشگران. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت, 10(40), 355-369.
حیدری, امیرمحمد . (1404). تحلیل عاملی اکتشافی چالش‌ها و فرصت‌های گزارشگری پایداری در ایران. دانش حسابداری مالی, 12(1), 103-130.
زلقی, حسن و نادری, محمد . (1404). نقش مسئولیت اجتماعی موسسات حسابرسی در شهرت حسابرس. دانش حسابداری مالی, 12(3), 49-76.
سرلک,نرگس , زارع بهنمیری,محمدجواد , رامشه,منیژه و میرزائی,بهاره . (1405). بررسی رابطه گزارشگری مسئولیت اجتماعی و عملکرد شرکت‌ها با رویکرد فراتحلیل. حسابداری ارزشی و رفتاری, 8(15), 211-247.
صدیقی, عبدالمجید , باباجانی, جعفر , دلاور, علی و برزیده, فرخ . (1402). ارائه مدلی برای اندازه‌گیری جایگاه اجتماعی حرفه حسابرسی در ایران: مطالعه مرور نظام‌مند. دانش حسابداری مالی, 10(1), 1-32.
صدیقی,عبدالمجید و ربانی,طاها . (1405). سناریوهایی برای آینده جایگاه اجتماعی حرفه حسابرسی در ایران. حسابداری ارزشی و رفتاری, 9(17), 321-361.
مومنی, سهیل و پورزمانی, زهرا . (1402). نقش ابعاد مختلف نظریه سرمایه فکری در تبیین نگرش حسابرسان نسبت به ایفای مسئولیت‌پذیری اجتماعی. حسابداری و منافع اجتماعی, 13(4), 25-62.
Ahmadi, Z., & Pourzamani, Z. (2025). The role of multiple intelligences on auditor's judgment and decision-making. Journal of Management Accounting and Auditing Knowledge, 14(56), 193-206. (in Persian) https://www.jmaak.ir/article_23710.html?lang=fa
Agerfalk, P., Bannon, L., & Fitzgerald, B. (2006). Action in language, organisations and information systems. Operational Research Society.
Ashurov, S., Hassan Musse, O. S., & Abdelhak, T. (2024). Evaluating corporate social responsibility in achieving sustainable development and social welfare. BRICS Journal of Economics, 5(2), 77-102. https://doi.org/10.3897/brics-econ.5.e121429
Asadiyan Owghani, A., & Karimi Shalghooni, M. (2023). Analysis of the role of emotional intelligence, social intelligence and social responsibility of auditors on the audit report readability. AAPC, 8(15), 297-337. (in Persian) http://aapc.khu.ac.ir/article-1-1176-fa.html
Babajani, J., Delavar, A., Barzideh, F., & Sedighi, A. (2022). Identification of components effective on auditing professions’ social status in Iran: A social identity theory perspective. AAPC, 7(13), 1-35. (in Persian) http://aapc.khu.ac.ir/article-1-1090-fa.html
Dash, T., & Sahoo, C. K. (2025). Indian mining industry: Exploring the significance of social audit in fostering sustainable corporate social responsibility. Social Responsibility Journal, 21(3), 640-666. https://doi.org/10.1108/SRJ-01-2024-0020
Flint, D. (1988). Philosophy and principles of auditing: An introduction. Macmillan, London.
Goldkuhl, G., & Cronholm, S. (2010). Adding theoretical grounding to grounded theory: Toward multi-grounded theory. International Journal of Qualitative Methods, 9(2), 187-205. https://doi.org/10.1177/160940691000900205
Hariri, N. (2006). Principles and methods of qualitative research. Tehran: Islamic Azad University, Research Sciences Branch. (in Persian) https://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/912432
Hasas Yeganeh, Y. (2009). Philosophy of auditing. Scientific and Cultural Publications, Tehran, Iran. (in Persian)
Heidari, A. (2025). Exploratory factor analysis of challenges and opportunities of sustainability reporting in Iran. Financial Accounting Knowledge, 12(1), 103-130. (in Persian) https://jfak.journals.ikiu.ac.ir/article_3755.html
Hossein Gholi Nejad, M. H., Nikoomaram, H., & Banimahd, B. (2021). Explaining the role of information in management auditing and the process of developing a strategy based on the structure of actors' networks. Journal of Management Accounting and Auditing Knowledge, 10(40), 355-369. (in Persian) https://www.jmaak.ir/article_18283.html
Javanmard, F., Rahnamay Roodposhti, F., Shahverdiani, S., & Kordlouie, H. (2025). Investigating the effect of social justice dimensions on the quality of whistleblowing. Journal of Management Accounting and Auditing Knowledge, 15(58), 37-55. (in Persian) https://doi.org/10.22034/jmaak.2025.23856
Kelly, R. F., Montilus, J., Datwyler, M. M., & Robinson, V. (1984). Social audit teams: Accountants and sociologists working together. Journal of Applied Sociology, 13-29. https://www.jstor.org/stable/43481262
Lehman, G. (1999). Disclosing new worlds: A role for social and environmental accounting and auditing. Accounting, Organizations and Society, 24(3), 217-241. https://doi.org/10.1016/S0361-3682(98)00044-0
Madahi, Z., Gholami Jamkarani, R., Zanjeerdar, M., & Khairy, H. (2023). Sociological analysis of accounting theories. Financial Accounting and Auditing Research, 15(58), 209-236. (in Persian) https://doi.org/10.30495/faar.2023.702112
Momeny, S., & Poorzamani, Z. (2024). The role of different dimensions of intellectual capital theory in explaining auditors' attitude towards fulfilling social responsibility. Journal of Accounting and Social Interests, 13(4), 25-62. (in Persian) https://doi.org/10.22051/jaasci.2023.40989.1741
Power, M. (1995). Auditing, expertise and the sociology of technique. Critical Perspectives on Accounting, 6(4), 317-339. https://doi.org/10.1006/cpac.1995.1029
Sarlak, N., Zare Behnmiri, M. J., Ramshe, M., & Mirzaee, B. (2023). Investigating the relationship between corporate social responsibility reporting and corporate performance: Meta-analysis. AAPC, 8(15), 211-247. (in Persian) http://aapc.khu.ac.ir/article-1-1167-fa.html
Sedighi, A., & Rabani, T. (2024). Scenarios for the future of the social status of the accounting profession in Iran. AAPC, 9(17), 321-361. (in Persian) http://aapc.khu.ac.ir/article-1-1240-fa.html
Sedighi, A., Babajani, J., Delavar, A., & Barzideh, F. (2023). Presenting a model for measurement of auditing professions’ social status in Iran: A systematic review. Financial Accounting Knowledge, 10(1), 1-32. (in Persian) https://doi.org/10.30479/jfak.2023.17979.3055
Scott, K. W., & Howell, D. (2008). Clarifying analysis and interpretation in grounded theory: Using a conditional relationship guide and reflective coding matrix. International Journal of Qualitative Methods, 7(2), 1-15. https://doi.org/10.1177/160940690800700201
Strauss, A., & Corbin, J. (1998). Basics of qualitative research: Grounded theory procedures and techniques (2nd ed.). Sage Publications, Inc.
Weber, M. (2017). Methodology of social sciences. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315124445
Zalaghi, H., & Naderi, M. (2025). The role of social responsibility of auditing firms in auditor's reputation. Financial Accounting Knowledge, 12(3), 78-97. (in Persian) https://doi.org/10.30479/jfak.2025.21428.3265